İçeriğe geç

Mevzuat ve rehber

Uluslararası finansmanlı projede güvenlik için ne istenir: IFC ve EBRD ne der?

Desecure Technology · 18 Kasım 2026 · 11 dakika okuma

İnşaat halindeki bir enerji tesisinin giriş bariyerinde koyu üniformalı güvenlik görevlisi, bir kamyonun sürücü kapısında kontrol yapıyor.

IFC Performans Standardı 4 (2012) ve EBRD'nin Çevresel ve Sosyal Gereklilik 4'ü (2024), güvenlik yükümlülüğünü güvenlik firmasına yazmaz. Muhatap, metinlerdeki adıyla "client"tır: IFC'nin tanımıyla, finanse edilen projeyi uygulayan ve işleten ya da finansmanı alan taraf. Bu yazı o tarafa kısaca yatırımcı diyor. Yatırımcı, güvenlik düzeninin saha içindekiler ve dışındakiler için doğurduğu riski değerlendirir, görevlilerin geçmişini araştırır, eğitimlerini sağlar, şikayet mekanizması kurar ve iddiaları inceler.

Tanım: Bu iki metinde güvenlik gerekliliği, yatırımcının kendi çalışanını ve malını korurken kurduğu güvenlik düzeninin çalışanlara ve çevredeki topluluklara verebileceği zararı yönetme yükümlülüğüdür.

Konu ekipman ya da görevli sayısı değil. Konu, güvenliği sağlayan kişilerin nasıl seçildiği ve eğitildiği, güç kullanımının sınırı ve şikayet geldiğinde ne yapıldığı. Paragrafları İngilizce aslıyla veriyoruz; "Aktarım" etiketli Türkçe cümleler resmi çeviri değildir.

Muhatap kim: güvenlik firması mı, yatırımcı mı?

İki metnin güvenlik paragraflarında yükümlülük cümlelerinin öznesi "the client"tır; çoğu "The client will" diye başlar. IFC, terimi Performans Standartlarının genel bakış bölümünde tanımlar:

"The term “client” is used throughout the Performance Standards broadly to refer to the party responsible for implementing and operating the project that is being financed, or the recipient of the financing, depending on the project structure and type of financing."

IFC Performans Standardı 4, Genel Bakış, dipnot 1 [1]

Aktarım: "Client", proje yapısına ve finansman türüne göre, finanse edilen projeyi uygulayan ve işleten taraf ya da finansmanı alan taraftır.

EBRD metni aynı kelimeyi kullanır ve giriş bölümünde şunu yazar: "the client has the duty of managing health, safety and security risks to project-affected communities" (ESR 4, par.4) [2]. IFC par.12, "direct or contracted workers" diyerek doğrudan çalışanı ve sözleşmeli çalışanı aynı cümlede sayar; yükümlülük iki durumda da "client"a yazılıdır.

IFC ve EBRD güvenlik için ne istiyor?

IFC Performans Standardı 4 güvenlik personeli için ne diyor? (par.12-14)

IFC'nin güvenlik hükümleri "Security Personnel" başlığı altındaki üç paragraftır. İlk cümle risk değerlendirmesini ister:

"When the client retains direct or contracted workers to provide security to safeguard its personnel and property, it will assess risks posed by its security arrangements to those within and outside the project site."

IFC Performans Standardı 4, par.12 [1]

Aktarım: Yatırımcı, personelini ve malını korumak için doğrudan ya da sözleşmeli güvenlik çalışanı görevlendirdiğinde, bu düzenin saha içindekiler ve dışındakiler için doğurduğu riski değerlendirir.

Aynı paragraf işe alım, davranış kuralları, eğitim, donanım ve izlemede orantılılığı ve iyi uluslararası uygulamayı ölçü alır, ardından üç iş sayar:

"The client will make reasonable inquiries to ensure that those providing security are not implicated in past abuses; will train them adequately in the use of force (and where applicable, firearms), and appropriate conduct toward workers and Affected Communities; and require them to act within the applicable law."

IFC Performans Standardı 4, par.12 [1]

Aktarım: Yatırımcı, güvenliği sağlayanların geçmişte kötü muameleye karışmadığından emin olmak için makul araştırma yapar; onları güç kullanımı (varsa ateşli silah) ve çalışanlara ve etkilenen topluluklara karşı uygun davranış konusunda yeterince eğitir; yürürlükteki hukuk içinde hareket etmelerini ister.

Paragrafın devamı güç kullanımının sınırını çizer ("The client will not sanction any use of force except when used for preventive and defensive purposes in proportion to the nature and extent of the threat.") ve etkilenen topluluklar için şikayet mekanizması ister [1]. Paragraf 13 kamu güvenlik güçlerine, paragraf 14 iddialara ayrılmıştır:

"The client will consider and, where appropriate, investigate all allegations of unlawful or abusive acts of security personnel, take action (or urge appropriate parties to take action) to prevent recurrence, and report unlawful and abusive acts to public authorities."

IFC Performans Standardı 4, par.14 [1]

Aktarım: Yatırımcı, güvenlik personelinin hukuka aykırı ya da kötüye kullanım niteliğindeki eylemlerine dair bütün iddiaları değerlendirir, uygun olduğunda soruşturur, tekrarını önlemek için harekete geçer ve bu eylemleri kamu makamlarına bildirir.

EBRD Çevresel ve Sosyal Gereklilik 4 güvenlik için ne diyor? (par.49-54)

EBRD'nin Ekim 2024 tarihli politikasında güvenlik, ESR 4'ün "Security" başlığı altındaki altı paragraftır. IFC'den farklı olarak metin tehdit değerlendirmesiyle açılır:

"The client will identify and assess project security threats to project workers and project-affected communities. Where risks have been identified, adequate security management arrangements and contingency plans to protect the integrity of project operations from security incidents or changes to the operating environment will be implemented in accordance with GIP."

EBRD ESR 4, par.49 [2]

Aktarım: Yatırımcı, proje çalışanlarına ve projeden etkilenen topluluklara yönelik güvenlik tehditlerini belirler ve değerlendirir. Risk belirlenen yerde, iyi uluslararası uygulamaya (GIP) uygun güvenlik yönetim düzeni ve beklenmedik durum planları uygulanır.

Paragraf 50, IFC par.12'nin karşılığıdır, ancak tetikleyici daha geniştir:

"When the client retains or changes security services to safeguard its project workers and property, it will assess risks posed by these security arrangements to those within and outside the project site."

EBRD ESR 4, par.50 [2]

Aktarım: Yatırımcı güvenlik hizmeti aldığında ya da bu hizmeti değiştirdiğinde, düzenin saha içindekiler ve dışındakiler için doğurduğu riski değerlendirir. "Or changes" ifadesi IFC par.12'de yoktur.

Aynı paragraf değerlendirmeye toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık, şiddet ve taciz ile çocukların cinsel istismarı ve sömürüsü risklerini ekler, güç kullanımı için IFC ile aynı sınırı çizer ve şunu yazar: "The client will make clear that any retaliation against people by security contractors will not be tolerated." Son cümlesine göre yatırımcı, güvenlik hizmetinin örgütlenme özgürlüğünü kısıtlamak için kullanılmasını önler ve iş uyuşmazlıklarına güç kullanarak müdahaleye izin vermez [2].

Paragraf 52 geçmiş araştırmasını, eğitimi ve hukuka uygun davranmayı üç bentte sayar; eğitim bendinde IFC'de olmayan bir seçenek vardır: "train them adequately (or determine that they are properly trained)". Paragraf 53 şikayet mekanizmasını proje çalışanlarına da açar. Paragraf 54 iddialar içindir:

"The client will investigate any allegations of unlawful or abusive acts by security personnel, take action (or urge appropriate parties to take action) to prevent recurrence and, where necessary, report unlawful and abusive acts to the public authorities and the EBRD."

EBRD ESR 4, par.54 [2]

Aktarım: Yatırımcı, güvenlik personelinin hukuka aykırı ya da kötüye kullanım niteliğindeki eylemlerine dair her iddiayı soruşturur, tekrarını önlemek için harekete geçer ve gerektiğinde bu eylemleri kamu makamlarına ve EBRD'ye bildirir.

İki belge yan yana: hangi konu hangi paragrafta?

Son sütun alıntı değildir; iki metinde de "record" kelimesi geçmez. Sütun, paragrafların saydığı işlerin yapıldığını hangi kaydın göstereceğine dair bizim okumamızdır.

Konu IFC Performans Standardı 4 (2012) EBRD ESR 4 (2024) Yatırımcının gösterebilmesi beklenen kayıt (bizim okumamız)
Tehdit değerlendirmesi Ayrı cümle yok par.49 Tarihli tehdit değerlendirmesi
Güvenlik düzeninin riski par.12 par.50; hizmet değiştiğinde de Risk değerlendirmesi; sağlayıcı değişiminde yenilenmiş hali
Yönetim düzeni ve plan Ayrı cümle yok par.49: "security management arrangements and contingency plans" Yazılı güvenlik düzeni ve beklenmedik durum planı
Geçmiş araştırması par.12: "reasonable inquiries" par.52 (i) Görevli bazında araştırma kaydı
Eğitim par.12: güç kullanımı, uygun davranış par.52 (ii); eğitimli olduğunu tespit etme seçeneği Eğitim içeriği, tarihi ve katılım kaydı
Güç kullanımı sınırı par.12: önleyici ve savunma amaçlı, orantılı par.50: aynı sınır; iş uyuşmazlığına güç kullanarak müdahaleye onay yok Davranış kuralları ve görev talimatı
Ateşli silah par.12: "where applicable" par.52 (ii): "where applicable" Silah varsa buna özgü eğitim kaydı
Şikayet mekanizması par.12: etkilenen topluluklar için par.53: topluluk ve proje çalışanları için Şikayet kaydı, sonuç ve duyuru kanıtı
İddiaların incelenmesi par.14: kamu makamlarına bildirim par.54: kamu makamlarına ve EBRD'ye bildirim Olay ve inceleme kaydı, alınan önlem
Kamu güvenlik güçleri par.13 par.51 Risk değerlendirmesi ve yazışma kaydı

Bu belgelerde ne geçmiyor?

12 Kasım 2026 itibarıyla IFC Performans Standardı 4'ün (1 Ocak 2012 sürümü) ve EBRD Çevresel ve Sosyal Gereklilik 4'ün (Ekim 2024 politikası) tam metninde şu kelimeler geçmiyor: "camera", "CCTV", "surveillance", "video", "alarm", "remote", "fence", "patrol". "Security management plan" ifadesi de iki metinde bu adla yer almıyor; EBRD par.49 "security management arrangements and contingency plans" der.

Kamera, uzaktan izleme ya da çit hakkında bu iki metinde cümle yoktur. Güvenlik paragrafları bir teknolojiyi ya da görevli sayısını tarif etmez.

Bakmadığımız metinler: IFC'nin Performans Standardı 4'e ilişkin Rehber Notu, IFC'nin güvenlik güçlerine dair iyi uygulama el kitabı, EBRD'nin rehber notları, ESR 4'ün atıf yaptığı ESR 1, ESR 2 ve ESR 10 ile herhangi bir projenin finansman belgeleri. IFC, kendi sayfasında Performans Standartlarını da içeren Sürdürülebilirlik Çerçevesini güncellemekte olduğunu yazar [4]; bu yazı IFC sayfasında yayımlı olan 1 Ocak 2012 sürümünü okur.

Türkiye'deki mevzuat bu yazının konusu değildir. İncelediğimiz yerli metinler mevzuat dizininde, YEKA şartnamesinin güvenlik maddesi ayrı bir yazıda yer alır.

Yatırımcı güvenlik sağlayıcısından hangi kaydı ister?

İki metin güvenlik firmasına liste vermez; yükümlülüğü yatırımcıya yazar. Hizmet dışarıdan alınıyorsa kayıtların bir kısmı sağlayıcının elinde oluşur. Aşağıdaki altı başlık metinlerin kendi listesi değildir; paragrafların saydığı işlerden biz türettik. Sağlayıcıyla baştan netleştirilir:

  1. Sahada görevlendirilecek her kişi için geçmiş araştırmasının nasıl yapıldığını ve sonucunu kayda bağlayın (IFC par.12; EBRD par.52).
  2. Güç kullanımı ve uygun davranış eğitiminin içeriğini, tarihini ve katılımcı listesini isteyin (IFC par.12; EBRD par.52).
  3. Güç kullanımının yalnız önleyici ve savunma amaçlı olduğunu yazan davranış kurallarını sözleşme ekine alın (IFC par.12; EBRD par.50).
  4. Çevre halkının ve çalışanların güvenlik görevlileri hakkındaki şikayetini kime, nasıl ileteceğini tanımlayın ve duyurun (IFC par.12; EBRD par.53).
  5. Görevliler hakkındaki iddiaların size hangi sürede ve hangi biçimde bildirileceğini belirleyin (IFC par.14; EBRD par.54).
  6. Sağlayıcı ya da güvenlik düzeni değiştiğinde risk değerlendirmesini yenileyin (EBRD par.50).

Bir projede hangi kaydın hangi takvimle istendiği o projenin kendi belgelerinden okunur; bu yazı proje belgesi incelemedi.

Terim notu: "EBRD performans standardı" doğru ad mı?

Değil. "Performance Standard" IFC'nin kullandığı addır. EBRD'nin Ekim 2024 tarihli politikasında başlıklar "Environmental and Social Requirement" (ESR) adını taşır [2]. EBRD'nin kendi sayfası, ESR 1'den önce gelen metni "Performance Requirement 1" adıyla anar ve onu 2019 tarihli önceki politikaya bağlar [3]. Bir projede hangisinin geçerli olduğu proje belgesinden okunur.

Desecure bu konuda ne yapar?

Bu iki metne bağlı bir projede yatırımcının ihtiyacı, güvenlik düzenini kayıtla gösterebilmektir: kim görevlendirildi, hangi eğitimi aldı, şikayet nereye gitti. Desecure'un yayımladığı bilgiye göre grup, enerji ve yenilenebilir tesisler için güvenlik hizmeti sunar; saha, izleme ve doğrulama hizmetlerini veren tüzel kişi Desecure Özel Güvenlik'tir. Rüzgar sahasında korunacak noktalar için rüzgar santrali güvenliği yazısına bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Bu kurallar yalnız IFC ya da EBRD finansmanı alan projeler için mi geçerli?

IFC metni doğrudan yatırımları için "IFC requires its clients to apply the Performance Standards" der ve ekler: "The Performance Standards may also be applied by other financial institutions." EBRD par.6 kapsamı şöyle yazar: "This ESR applies to all projects financed by the EBRD as established in the Environmental and Social Policy."

İki belge silahlı güvenlik görevlisi hakkında ne söylüyor?

İki metnin güvenlik paragrafları silahı yalnız eğitim cümlesinde anar (IFC ayrıca par.12'nin dipnotunda kolluk görevlilerinin güç ve ateşli silah kullanımına dair BM temel ilkelerine atıf yapar). IFC par.12 ve EBRD par.52, güç kullanımı eğitimini "where applicable, firearms" kaydıyla, yani silah varsa onu da kapsayacak biçimde yazar. Güç kullanımının sınırı iki metinde aynıdır: önleyici ve savunma amaçlı, tehdidin niteliği ve boyutuyla orantılı.

Sahada jandarma ya da polis görev yapıyorsa yükümlülük değişir mi?

İki metin bu durumu ayrı paragrafta ele alır. IFC par.13: "The client will assess and document risks arising from the project’s use of government security personnel". EBRD par.51, yatırımcının izin verilen ölçüde yetkili makamla iş birliği yapmasını ve bu kullanımdan doğabilecek riski değerlendirmesini yazar.

Bu belgeler Türkiye'deki mevzuatın yerine mi geçer?

IFC genel bakış bölümü par.5 şunu yazar: "In addition to meeting the requirements under the Performance Standards, clients must comply with applicable national law". IFC par.12 ve EBRD par.52 de görevlilerin "within the applicable law" hareket etmesini ister. Türkiye'deki özel güvenlik mevzuatı bu yazının konusu değildir.

Şikayet mekanizması kimler için kurulur?

IFC par.12 mekanizmayı etkilenen topluluklar için yazar. EBRD par.53 proje çalışanlarını da sayar: "to allow the affected community and project workers to express concerns about security arrangements and the actions of security personnel".

Kaynakça

  1. International Finance Corporation (IFC), Performance Standard 4: Community Health, Safety, and Security, 1 Ocak 2012. Genel Bakış par.1, par.5 ve dipnot 1; "Security Personnel" par.12, 13, 14 (belge sayfa 3). https://www.ifc.org/content/dam/ifc/doc/2010/2012-ifc-performance-standard-4-en.pdf (Erişim: 12 Kasım 2026)
  2. European Bank for Reconstruction and Development (EBRD), Environmental and Social Policy, Ekim 2024, Environmental and Social Requirement 4: Health, safety and security. Par.4, par.6; "Security" par.49-54. https://www.ebrd.com/content/dam/ebrd_dxp/assets/pdfs/environment---sustainability/environmental-and-social-policy-esp/esp-2024/EBRD-Environmental-and-Social-Policy-2024-ESR-4.pdf (Erişim: 12 Kasım 2026)
  3. European Bank for Reconstruction and Development (EBRD), "EBRD Performance Requirements" sayfası; sayfadaki ifade: "This guidance note is for the EBRD's Performance Requirement 1, which preceded ESR 1 and relates to the Bank's previous Environmental and Social Policy (ESP), dated 2019." https://www.ebrd.com/home/who-we-are/ebrd-values/ebrd-environmental-social-sustainability/reports-and-policies/ebrd-performance-requirements.html (Erişim: 12 Kasım 2026)
  4. International Finance Corporation (IFC), "IFC Performance Standards" sayfası; sayfadaki ifade: "IFC is updating its Sustainability Framework, which includes its Performance Standards". https://www.ifc.org/en/insights-reports/2012/ifc-performance-standards (Erişim: 12 Kasım 2026)

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir. Metinlerin güncel halini resmi kaynaktan kontrol edin.

Tesisinizin risk profilini birlikte çıkaralım

444 76 49 araTeklif al